پژوهش‌های نوین ایران‌شناسی

پژوهش‌های نوین ایران‌شناسی

ریشه‌یابی نام «رامشیر»: تحلیلی بر تطبیق نام باستانی «رام اردشیر» بر شهر خلف‌آباد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد مدعو، گروه معارف، واحد ماهشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ماهشهر، ایران
چکیده
نام مکان‌ها، به‌ویژه شهرهای تاریخی، حاملان هویت و بازتاب‌دهنده پیشینه فرهنگی هستند. شهرستان رامشیر که در دهه چهل خورشیدی به‌جای «خلف‌آباد» نام‌گذاری شد، با پرسشی درباره پیشینه و معنای نام جدید خود مواجه است. این تحقیق باهدف روشن ساختن ریشه‌شناسی و تاریخچه نام «رامشیر»، ضرورت دارد تا به درک عمیق‌تری از فرآیند نام‌گذاری و پیوندهای تاریخی-فرهنگی این منطقه دست یابد. پرسش این است که ریشه نام «رامشیر» چیست و این نام‌گذاری برچه مبنایی صورت گرفته است؟ پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به منابع تاریخی و اسنادی، به‌بررسی و تحلیل تطبیقی نام‌ها و سیاست‌های فرهنگی دوران پهلوی می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که نام «رامشیر» براساس تطبیق جغرافیایی و اداری بانام باستانی «رام اردشیر» نهاده شده است. «رام اردشیر» نام شهری است که ساخت آن به اردشیر بابکان، بنیان‌گذار ساسانیان، نسبت داده می‌شود. اگرچه موقعیت جغرافیایی دقیق «رام اردشیر» باستانی مورد اختلاف مورخان است، اما در دوران پهلوی، این نام بر شهر خلف‌آباد که از توابع رامهرمز بود، اطلاق گردید. این اقدام درراستای سیاست‌های فرهنگی آن دوره برای احیای نام‌های باستانی و پیوند دادن هویت معاصر با میراث ساسانی صورت پذیرفت. نام‌گذاری «رامشیر» نه‌تنها یک تغییر اداری صرف، بلکه نشانه‌ای از تلاش برای بازتعریف هویت تاریخی و جغرافیایی منطقه بااتکا به میراث باستانی ایران در دوران پهلوی بوده است.
کلیدواژه‌ها

  • ابن بلخى، (۱۹۳۱.م). فارس‌نامه، به کوشش لسترانج و نیکلسن، چاپ کمبریج.
  • ابن حوقل، محمدبن‌حوقل، (1938 م.). صورة‌الأرض، بیروت، دار صادر
  • اصطخرى، ابراهیم ‌بن‌ محمد، (2004 م). المسالک و الممالک، قاهره، الهیئة العامة لقصور الثقافة
  • اقتداری، احمد (۱۳۷۵). خوزستان و کهگیلویه و ممسنی جغرافیای تاریخی و آثار باستانی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
  • امام شوشتری، محمد علی، (1331). تاریخ جغرافیائی خوزستان، تهران، امیرکبیر
  • امین، سیدمحسن، (1403). اعیان الشیعه، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات
  • امینی، داود (1383). چالش‌های روحانیت با رضاشاه. تهران، انتشارات سپاس.
  • باربر، نوئل (1372). فرمانروایان شاخ زرین، ترجمه، عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران،انتشارات گفتار
  • باورسائی و دیگران، تل رضوان، (1394). محوطه نویافته الیمائی در جنوب شرق خوزستان، دومین همایش ملی باستان شناسی، آبان ماه 1394.ش
  • برهان، محمدحسین‌ بن‌ خلف تبریزی، (1342). برهان قاطع، تهران، ابن سینا
  • بیرونی، ابوریحان محمدبن‌احمد، (1403). تحقیق ما للهند، بیروت، عالم الکتب
  • پهلوی، محمدرضا، (بی تا)، ماموریت برای وطنم، تهران، انتشارات ارتش
  • ثعالبی، عبدالملک بن محمد،(1385). شاهنامه ثعالبی در شرح احوال سلاطین ایران، تهران، اساطیر
  • حمزه اصفهانی، حمزه‌بن‌حسن، (بدون تاریخ). تاریخ سنی ملوک‌الأرض والأنبیاء علیهم‌الصلاة والسلام‌، بیروت، دار مکتبة الحیاة
  • حموی، یاقوت ‌‎بن‌ عبدالله، (1380). معجم البلدان، مترجم علی نقی منزوی، تهران، سازمان میراث فرهنگی کشور
  • حموی، شهاب‌الدین أبوعبدالله یاقوت ‌بن ‌عبدالله، (١٩٩٥ م). معجم البلدان، بیروت، دار صادر
  • دریایی، تورج، (۱۳۸۸). شهرستان‌های ایرانشهر: نوشته‌ای به زبان فارسی میانه درباره‌ی تاریخ، حماسه و جغرافیای باستانی ایران (با آوانویسی، ترجمه‌ی فارسی و یادداشت‌ها: شهرام جلیلیان). تهران: توس.
  • دولت‌آبادی، یحیی، (1331). حیات یحیی، تهران، انتشارات کتابخانة ابن سینا
  • دینوری، احمد بن داود، (1373). الأخبارالطوال، قم، الشریف‌الرضی
  • سالور، قهرمان میرزا، (1379). روزنامه خاطرات عین‌السلطنه، ج 9 و 10، به کوشش مسعود میرزا سالور و ایرج افشار، تهران: اساطیر
  • شاردن، ژان، (1372). سفرنامه شاردن، تهران، توس
  • شبانکاره‌ای، محمد بن علی، محدث، میر هاشم، و فریومدی، غیاث الدین بن علی، (۱۳۸۱). مجمع الأنساب، تهران،امیر کبیر.
  • شریفی، ناجی (1380). رامشیر (خلف‌آباد) شهر از یادرفته، اهواز: خالدین.
  • شواتس، پاول، (۱۳۷۲). جغرافیای تاریخی فارس، ترجمه جهانداری کیکاوس، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
  • صدیق، عیسی (1354). یادگار عمر، ج 2، تهران: دهخدا.
  • طبری، محمد بن جریر، (1378). تاریخ‌نامه طبری / پیش از اسلام، تهران، انتشارات سروش
  • فردوسی، ابوالقاسم، (1373). شاهنامه، متن انتقادی از روی چاپ مسکو، مجلد سوم، به کوشش سعید حمیدیان، تهران
  • فسایی، حسن بن حسن، (1382). فارس‌نامه ناصری، تهران امیرکبیر
  • کریستن سن، آرتور امانویل، (1368). ایران در زمان ساسانیان، تهران، دنیاى کتاب‌
  • گردیزی، عبدالحی بن ضحاک، ( 2006). زین‌الأخبار / تعریب، المجلس الأعلی للثقافة، قاهره، بی نا
  • لسترنج، گای، (1390). جغرافیای سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی
  • مجموعه قوانین سال :۱۳۴۴ شامل قوانین، تصویب‌نامه‌ها، اساسنامه‌ها، آئین‌نامه‌ها، تهران: روزنامه رسمى کشور شاهنشاهى ایران، بی تا
  • مرکز آمار ایران. (۱۳۹۵). سال‌نامه آماری کشور-۱۳۹۵: فصل جمعیت. تهران: مرکز آمار ایران.
  • مستوفی بافقی، محمد مفید بن ‌محمود، (1390). مختصر مفید (جغرافیای ایران زمین در عصر صفوی) به کوشش ایرج افشار، تهران، انتشارات دکتر محمود افشار یزدی
  • مکنزی‌، دی.ان. ( ۱۳۷۳). فرهنگ کوچک زبان پهلوی. ۱ ج. تهران - ایران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى.
  • مؤلف ناشناخته قرن 2.ق، ( 1375). نهایة‌الأرب فی أخبارالفرس و العرب‌، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی
  • نفیسی، علی اکبر، (2535 پهلوی). فرهنگ نفیسی، جلد سوم، تهران، کتابفروشی خیام
  • نولدکه، تئودور، (1378). تاریخ ایرانیان و عرب‌ها در زمان ساسانیان، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگى‌
  • هاکس، مریت (1371). ایران، افسانه و واقعیت. خاطرات سفر به ایران (محمد حسین نظری نژاد و محمد تقی اکبری و احمد نمایی، مترجمان). مشهد: مؤسسة چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی
  • هدایت، مهدیقلی، (۱۳۶۳). خاطرات و خطرات، نشر زوار، تهران.
  • سازمان اسناد و کتابخانة ملی ایران (ساکما(، شماره سند: 297004897، 297004847،240027290،297005158
    وزارت کشور. (۱۳37). تصویبنامه تبدیل دهستان خلف‌آباد به بخش و الحاق به شهرستان رامهرمز (شماره ۱۷۳۱۴/۶۱۳۰). تهران: وزارت کشور.
  • https://villageinfo.in/bihar/lakhisarai/chanan/ramshir.

 


References

  • Abu al-Balkhi, Y. (1931). Farsnama [Farsnameh] (L. Strang & P. Nielsen, Eds.). Cambridge: Cambridge University Press. [In Persian/Arabic]
  • Abu Rayhan al-Biruni. (2003). Kitab Tahqiq ma li-l-Hind [The Book of India: Researches on India]. Beirut: Alam al-Kutub. [In Arabic]
  • Amini, D. (2004). The Clergy’s Challenges with Reza Shah [Chalesh-haye Rouhaniyat ba Reza Shah]. Tehran: Sepas Publications. [In Persian]
  • Amin, S. M. (1984). A'yan al-Shi'a [Notables of the Shia]. Beirut: Dar al-Ta'aruf lilMatbu'at. [In Arabic]
  • (1996). Nihayat al-Arab fi Akhbar al-Furs wa al-'Arab [The End of the Matter in the News of the Persians and Arabs]. Tehran: Iranian Cultural Heritage Association. [Arabic; author anonymous, 2nd century AH]
  • Barber, N. (1993). Farmanravan-e Shakh-e Zarrin [The Rulers of the Golden Branch] (A. H. Mahdavi, Trans.). Tehran: Goftar Publishing. [In persian]
  • Bawarsaii, et al. (2015). Tell Rezvan: A newly discovered Elymaean site in southeast Khuzestan. In Proceedings of the 2nd National Archaeology Conference (Nov. 2015). [In Persian]
  • Burhan al-Qati, M. H. b. K. T. (1963). Burhan al-Qati [The Definitive Lexicon]. Tehran: Ibn Sina Publishers. [In Arabic/Persian]
  • Christensen, A. E. (1989). Iran in the Sasanian Period. Tehran: Donyaye Ketab. [In persian] Dinawari, A. b. D. (1994). al-Akhbar al-Tiwal [The Long Chronicles]. Qom: alSharif al-Radi. [Arabic]
  • Daryaee, T. (2009). The Counties of Iranshahr: Middle Persian Writings on History, Epic and Ancient Geography (S. Jalilian, Trans.). Tehran: Toos. [Middle Persian/Persian]
  • Dowlattabadi, Y. (1952). Hayat-e Yahya [The Life of Yahya]. Tehran: Ketabkhaneye Ibn Sina. [In Persian]
  • Statistical Center of Iran. (2016). National Statistical Yearbook-1395 (2016): Population Chapter. Tehran. [In Persian]
  • Hamza al-Isfahani. (n.d.). Tarikh Sini Muluk al-Ard wa al-Anbiya' (Kibar al-Umam). Beirut: Maktabat al-Hayat. [In Arabic]
  • Hamavi, Yaqut b. 'Abd Allah. (1995). Mu'jam al-Buldan [Dictionary of Countries]. Beirut: Dar Sadr. [In Arabic]
  • Hedayat, M. (1984). Khaterat va Khatarat [Memories and Perils]. Tehran: Zavar. [In Persian]
  • Istakhri, I. (2004). Al-Masalik wa al-Mamalik [Routes and Realms]. Cairo: General Authority for Cultural Palaces. [In Arabic]
  • Listrang, G. (1991). Geography of the Eastern Caliphates (M. Erfan, Trans.). Tehran: Elmi va Farhangi Publications. [Original work published in English]
  • Mackenzie, D. N. (1994). Concise Pahlavi Dictionary. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies. [In persian]
  • Mostofi Bafqi, M. M. b. M. (2011). Mukhtasar-e Mofid (Geography of Iran in the Safavid Era) (I. Afshar, Ed.). Tehran: Dr. Mahmoud Afshar Yazdi Publications. [In Persian]
  • Nafisi, A. A. (1976 [Pahlavi]). Farhang-e Nafisi [Nafisi Dictionary] (Vol. 3). Tehran: Khayyam Bookshop. [In Persian]
  • Nöldeke, T. (1999). History of the Iranians and Arabs in the Sasanian Period. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies. [Original work published in German]
  • Salour, Q. M. (1999). Rozname-ye Khaterat-e Ayn al-Saltaneh [Diary of Ayn alSaltana] (Vols. 9–10) (M. M. Salour & I. Afshar, Eds.). Tehran: Asatir. [In Persian]
  • Shabankara'i, M. b. A., Mir Hashim, & Faryumadi, G. d. b. A. (2002). Majma' alAnsab [Collection of Genealogies]. Tehran: Amir Kabir. [In Arabic/Persian]
  • Chardin, J. (1993). Safarname-ye Chardin [Chardin’s Travelogue]. Tehran: Toos. [Original work published in French]
  • Sharifi, N. (2001). Ramshir (Khalafabad): The Forgotten City. Ahvaz: Khaledin. [In Persian]
  • Shwartz, P. (1993). Geography of Fars (K. Jahandari, Trans.). Tehran: Ministry of Culture & Islamic Guidance Press. [Original work published in German]
  • Tabari, M. b. J. (1999). Tarikh al-Tabari: Pish az Eslam [The History of al-Tabari: Pre-Islamic Period]. Tehran: Soroush Publishing. [In Arabic]
  • Thaalabi, A. M. b. M. (2006). Shahnameh-ye Thaalabi [Shahnameh of Tha'alabi]. Tehran: Asatir. [In Arabic/Persian]
  • The National Archives of Iran (SACMA). (n.d.). Document Nos.: 297004897; 297004847; 240027290; 297005158. Tehran: National Library and Archives of Iran. [In Persian]
  • in. (n.d.). Ramshir. https://villageinfo.in/bihar/lakhisarai/chanan/ ramshir [In English]