1
دکترای تاریخ ایران اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
2
دانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
3
دانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خوارزمی تهران، ایران و موزه تاریخ پزشکی همدان دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران
4
کارشناس ارشد علوم سیاسى و روابط بین الملل، دانشگاه ایالتى کالیفورنیا، لوس آنجلس، آمریکا
در عصر صفویه، جامعه ارامنه بهعنوان یکی از گروههای مهم قومی و مذهبی در ایران، دارای ویژگیهای فرهنگی و اجتماعی متمایزی بود. پوشش زنان ارمنی نهتنها تحت تأثیر فرهنگ بومی و سنتهای دینی قرار داشت، بلکه از تحولات اجتماعی و سیاسی آن زمان نیز اثر پذیرفته بود. سیاحان اروپایی در گزارشهای خود اطلاعات ارزشمندی درباره پوشش و زندگی روزمره زنان ارمنی ارائه کردهاند که از مهمترین منابع برای شناخت این موضوع بهشمار میرود. این پژوهش با رویکردی توصیفی–تحلیلی و بر پایه روش کتابخانهای، به بررسی دادههای موجود در منابع دست اول و دوم میپردازد و میکوشد براساس مطالعهای تاریخی، وضعیت پوشش زنان ارمنی در عصر صفوی را ازمنظر سفرنامهنویسان خارجی بازخوانی کند. پرسش اصلی تحقیق آن است که سفرنامهنویسان اروپایی پوشش زنان ارمنی را در دوره صفویه چگونه توصیف کردهاند؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که پوشش زنان ارمنی در نگاه سیاحان، صرفاً جنبهای ظاهری نداشته، بلکه بهمثابه نمادی از هویت فرهنگی و مذهبی این قوم معرفی شده است. همچنین، این پوشش در مقایسه با پوشاک زنان دیگر اقوام ایرانی، تفاوتهای قابلتوجهی داشته و تحت تأثیر مستقیم شرایط اجتماعی، اقتصادی و سیاسی دوره صفوی شکل گرفته است.
ریچی، ماتئو، (1387)، چین نامه، مقدمه و ترجمه مظفر بختیار، تهران: مؤسسه میراث مکتوب.
سلطانی، فاطمه، (1403)، «بررسی و معرفی لباس ارامنه جلفای نو اصفهان»، دومین همایش باز اندیشی در چشم اندازهای بوم های بیابانی، چالشها و فرصتهای کالبدی، انسانی و اقلیمی، محل برگزاری: دانشکده هنر، معماری و شهرسازی دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجف آباد.
سومر، فاروق، (1369)، قراقوینلوها، مترجم وهاب ولی، جلد اول، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
سیلوا ای فیگوئروآ، گارسیا (1363)، سفرنامه دن گارسیا دسیلوا فیگوئروآ، ترجمه غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو.
سیوری، راجر، (1385)، ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، چاپ شانزدهم، تهران: نشر مرکز.
ضیاءپور، جلیل، (1347)، پوشاک زنان ایران از کهنترین زمان تا آغاز شاهنشاهی پهلوی، تهران: وزارت فرهنگ و هنر.
علیزاده مقدم، بدرالسادات و هاشمی پور، (1397)، «بررسی نقش ارامنه در گمرک بوشهر در دوره قاجار براساس اسناد این دوره(1210تا1332ق/1795تا1914م)»، پژوهش های تاریخی ، س54، دوره جدید، سال10، شماره پیاپی 4، 18, 37-40.
غیبی، مهرآسا، (1385)، هشت هزار سال تاریخ پوشاک اقوام ایرانی، تهران: هیرمند.
میناسیان، لئون، (تابستان 1385)، «پوشاک زن ارمنی در زمان صفویه»، نشریه فرهنگ اصفهان، شماره 32، 76-79.
نصیری، محمد ابراهیم بن زینالعابدین، (1373)، دستور شهریاران (سالهای 1105 تا1110 ق پادشاهی شاه سلطان حسین صفوی)، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
References
Alizadeh Moghaddam, Badr al-Sadat; Hashemipour (2018). Examining the Role of Armenians in the Customs of Bushehr during the Qajar Period Based on Archival Documents (1795–1914).” Historical Researches (Pazhuhesh-hā-ye Tārikhi), new series, Vol. 10 (No. 4), PP. 18, 37–40. [In Persian [
Chardin, Jean (1993). Chardin’s Travelogue, Vol. 1–2 and 4. Translated by Eqbāl Yaghmaei. Tehran: Tous. [In Persian]
d’Allemagne, Henry Rene (1956). From Khorasan to the Land of the Bakhtiaris: Travelogue. Translated by Mohammad-Ali Farhushi. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Derhohanian, Hartoon (2000). The History of Jolfa in Isfahan. Translated by Leon G. Minassian and M. A. Moosavi Faridni. Isfahan: Zendeh-Rood Publishing, in cooperation with Nakhshe-Khorshid Publications. [In Persian]
Drouville, Gaspard (1991). Travel in Iran. Translated by Manouchehr Etemad Moghadam. Tehran: Shabaviz. [In Persian]
García de Silva Figueroa, Don García (1984). The Travelogue of Don García de Silva Figueroa. Translated by Gholamreza Samiei. Tehran: Nashr-e No. [In Persian]
Gemelli Careri, Giovanni Francesco (1969). Careri’s Travelogue. Translated by Abbas Nakhjavani and AbdolʿAli Karang. Tabriz: General Directorate of Culture and Art of East Azerbaijan. [In Persian]
Gheibi, Mehrasa (2006). Eight Thousand Years: The History of Clothing among Iranian Peoples. Tehran: Hirmand. [In Persian]
Khachatour, Zoya (Winter 2015). “The Dress of Armenians in Several Regions of Iran: Dress of New Jolfa Armenians; Dress of Faridan Armenians; Dress of Chaharmahal & Bakhtiari Armenians.” Peyman Cultural Quarterly, Vol. 19, No. 74, PP. 208–255. [In Persian]
Minassian, Leon (Summer 2006). “Armenian Women’s Dress in the Safavid Period.” Farhang-e Isfahan (Isfahan Culture Journal), No. 32, PP. 76–79. [In Persian]
Nasiri, Muhammad Ibrahim ibn Zayn al-Abedin (1994). Dastoor-e Shahriyaran (The Ordinances of Kings) covering the years 1695–1700(the reign of Shah Sultan Husayn). Tehran: Dr. Mahmoud Afshar Endowments Foundation. [In Persian]
Olearius, Adam (1984). The Travelogue of Adam Olearius. Translated by Ahmad Behpour. Tehran: Ebtekar Publishing and Cultural Organization. [In Persian]
Orsel, Ernest (2003). Travelogue of the Caucasus and Iran. Translated by Ali Asghar Saeedi. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies. [In Persian]
Padmagrian, Alexander; Aghasi, Giv (1973). Political and Social History of the Armenians up to the Year 1918. Tehran: Pad Cultural Organization. [In Persian]
Poghosyan, S, & Pahlevanyan, K. (2023). “Characteristics of the Armenian National Costume”. Patma-Banasirakan Handes (Historical-Philological Journal), 2023(3), 308–330. Retrieved October 3, 2025, from [https://doi.org/10.53548/0320-8117-2023.3-308]
Raein, Esmail (1977). Iranians of Armenian Origin. Tehran: Amir Kabir. [In Persian]
Ricci, Matteo (2008). China Journal (Chinā-nāmeh). Preface and translation by Mozaffar Bakhtiar. Tehran: Moassese-ye Miras-e Maktoob (Institute for the Written Heritage) [In Persian]
Royal Collection Trust, (RCIN 407299). “Woman from New Julfa”, Marcos, c.1640, oil on canvas, Retrieved October 3, 2025, from: [https://www.rct.uk/collection/407299/woman-from-new-julfa].
Savory, Roger (2006). Iran in the Safavid Era. Translated by Kambiz Azizi. 16th ed. Tehran: Nashr-e Markaz. [In Persian]
Soltani, Fatemeh (2024). “A Study and Introduction to the Costume of the New-Jolfa Armenians of Isfahan.” Paper presented at the; Second Conference on Rethinking Desert Ecoscapes: Physical, Human, and Climatic Challenges and Opportunities, Faculty of Art, Architecture and Urban Planning, Islamic Azad University Najafabad Branch. [In Persian]
Somer, Faruq (1990). The Qara Qoyunlu. Translated by Vahab Vali. Vol. 1. Tehran: Scientific and Cultural Publishing Company. [In Persian]
Treasures of Western Armenia, (2015). Russian: Russian Museum of Ethnography & Armenian Jewellers Foundation, [Digital flipbook]. Retrieved October 3, 2025, from: [https://online.fliphtml5.com/ldmzy/wqsh/]. (ISBN 978-9939-9077-6-5).
Ziaipour, Jalil (1968). Women’s Clothing in Iran from the Earliest Times to the Beginning of the Pahlavi Monarchy. Tehran: Ministry of Culture and Art. [In Persian]
اقبال مهران,عباس , سمالی,مسلم , کرمی,رضا و هوسپیان,ژوزف . (1404). بازنمایی پوشش زنان ارمنی در عصر صفویه (907–1148 ه.ق)؛ خوانشی از سفرنامههای اروپایی. پژوهشهای نوین ایرانشناسی, 1(2), 15-28. doi: 10.22084/mris.2025.31436.1010
MLA
اقبال مهران,عباس , , سمالی,مسلم , , کرمی,رضا , و هوسپیان,ژوزف . "بازنمایی پوشش زنان ارمنی در عصر صفویه (907–1148 ه.ق)؛ خوانشی از سفرنامههای اروپایی", پژوهشهای نوین ایرانشناسی, 1, 2, 1404, 15-28. doi: 10.22084/mris.2025.31436.1010
HARVARD
اقبال مهران عباس, سمالی مسلم, کرمی رضا, هوسپیان ژوزف. (1404). 'بازنمایی پوشش زنان ارمنی در عصر صفویه (907–1148 ه.ق)؛ خوانشی از سفرنامههای اروپایی', پژوهشهای نوین ایرانشناسی, 1(2), pp. 15-28. doi: 10.22084/mris.2025.31436.1010
CHICAGO
عباس اقبال مهران, مسلم سمالی, رضا کرمی و ژوزف هوسپیان, "بازنمایی پوشش زنان ارمنی در عصر صفویه (907–1148 ه.ق)؛ خوانشی از سفرنامههای اروپایی," پژوهشهای نوین ایرانشناسی, 1 2 (1404): 15-28, doi: 10.22084/mris.2025.31436.1010
VANCOUVER
اقبال مهران عباس, سمالی مسلم, کرمی رضا, هوسپیان ژوزف. بازنمایی پوشش زنان ارمنی در عصر صفویه (907–1148 ه.ق)؛ خوانشی از سفرنامههای اروپایی. پژوهشهای نوین ایرانشناسی. 1404;1(2):15-28. doi: 10.22084/mris.2025.31436.1010