احوال و آثار صادقی، هنرمند، ادیب، شاعر، خوشنویس و نقاش برجسته صفوی به سبب نقش مؤثر او در پیشبرد فرهنگ و هنر عصر صفوی، توجه برخی پژوهشگران را جلب کرده است؛ با این حال، محدود بودن منابع مورد استفاده، اتکای غالب تحقیقات به روایتهای ناقص و بعضاً نادرست آنتونی ولش و برخی سوگیریهای پژوهشی در تاریخنگاری معاصر، مانع از شناخت صحیح شخصیت و خدمات ادبی، هنری و فرهنگی او شده و حتی در فهم بخشی از تاریخ قزلباشان و دوره صفویه نیز برداشتهای نادرستی پدید آورده است. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکرد تحلیلی - توصیفی و با تکیه مستقیم بر آثار خود صادقی شامل مقدمه کلیات، منشآت فارسی و ترکی، قانونالصور، مجمعالخواص، اشعار و حکایات و همچنین منابع معتبر دوران صفوی، کوشیده است تصویری مستند و جامع از زندگی، هویت، مسیر آموزشی و جایگاه فرهنگی او در ساختار فرهنگی دوران صفویه ارائه دهد. علاوه بر این پژوهش حاضر میکوشد برخی برداشتهای رایج اما نادرست درباره شخص صادقی، تاریخ فرهنگی قزلباشان و تاریخ دوره صفویه را مورد بازنگری و تصحیح قرار دهد، لذا سؤال اصلی این پژوهش عبارت است از اینکه صادقی براساس آثار خود او و منابع معتبر عصر صفوی چه هویت، جایگاه و نقش فرهنگی - هنری داشته است و چه عوامل تاریخی موجب ایجاد روایتهای نادرست درباره او در پژوهشهای معاصر شده است؟ یافتهها نشان میدهد صادقی برخلاف دیدگاه برخی پژوهشگران، فردی است که از کودکی و در چارچوب نظام تربیتی رایج در طبقات بالای جامعه ایرانی در دورۀ صفویه، آموزشهای لازم ادبی، هنری و نظامی را دریافت کرده و پیش از دوران آوارگی نیز بهعنوان شخصیتی صاحبنام، دارای اعتبار فرهنگی و شناخته شده در محیطهای ادبی و هنری بوده است. بازخوانی دقیق منابع نشان میدهد که بخش قابلتوجهی از داوریها درباره جایگاه، مسیر زندگانی و هویت او بر پایه برداشتهایی شکل گرفته که با شواهد اصیل و گزارشهای تاریخی سازگار نیستند.
ابوالقاسمی، علی، احمدی، نزهت، جعفری، علی اکبر. (1403). «قزلباشان، ادیب (درآمدی بر فعالیت ادبی و رویکرد فرهنگی امیران عالیرتبه قزلباش در عهد شاهطهماسب صفوی)». تاریخ اسلام و ایران. شماره63، 36-11.
https://doi.org/10.22051/hii.2025.48843.2981
اروج بیگ بیات. (1338). سفرنامه دون ژوئن ایرانی، ترجمه مسعود رجب نیا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
افوشتهاى نطنزى، محمود بن هدایتاللّه. (1373). نقاوه الاثار فی ذکر الاخیار. به اهتمام احسان اشراقی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
آژند، یعقوب. (1379). «آن تبریزی تنگ حوصله که نادره دوران بود»، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شماره 37-38، 16-12.
Darabi Estahbanati, Hakim Molla Shah Mohammad ibn Mohammad. (2012). Tazkerat-e Latayef al-khiyal (Yusuf Beg Babapour, Ed.). Tehran: Majma-e Zakhayer-e Eslami. [In Persian]
Jahangir Gurkani, Nur al-Din Mohammad. (1980). Jahangir-nameh ya Tuzuk-e Jahangiri (M. Hashem, Ed.). Tehran: Bonyad-e Farhang-e Iran. [In Persian]
Monajjem Yazdi, Molla Jalal al-Din. (1987). Tarikh-e Abbasi (Ruznameh-ye Molla Jalal al-Din) (S. V. Ghazvininia, Ed.). Tehran: Entesharat-e Vahid. [In Persian]
Monshi Qomi, Qazi Ahmad ibn Sharaf al-Din Hossein. (2015). Kholasat al-tavarikh (E. Eshraqi, Ed.). Tehran: University of Tehran Press. [In Persian]
Somer, F. (1992). The Role of Anatolian Turks in the Formation and Expansion of the Safavid State. (E. Eshraqi & M. T. Emami, Trans.). Tehran: Gostareh. [In Persian]
Tarbiat, M. A. (1935). Daneshmandan-e Azerbaijan. Tabriz: Ketabkhaneh-ye Ferdowsi. [In Persian]
Valeh Esfahani, M. Y. (1993). Khold-e Barin: Iran in the Safavid Period.(M. H. Mohaddeth, Ed.). Tehran: Bonyad-e Mowqufat-e Afshar. [In Persian]
Valeh Daghestani, Ali Qoli ibn Mohammad Ali. (2005). Tazkerat-e Riyaz al-shoara (M. Naji Nasrabadi, Ed.). Tehran: Asatir. [In Persian]
Welsh, A. (2010). Safavid painting and its patrons (R. Rajabi, Trans.). Tehran: Art and Culture Academy. [In Persian]
ابوالقاسمی,علی . (1404). بازخوانی انتقادی زندگی و هویت صادقی کتابدار: تصحیح یک خطای تاریخی در مطالعات صفوی. پژوهشهای نوین ایرانشناسی, 1(2), 77-90. doi: 10.22084/mris.2026.32022.1016
MLA
ابوالقاسمی,علی . "بازخوانی انتقادی زندگی و هویت صادقی کتابدار: تصحیح یک خطای تاریخی در مطالعات صفوی", پژوهشهای نوین ایرانشناسی, 1, 2, 1404, 77-90. doi: 10.22084/mris.2026.32022.1016
HARVARD
ابوالقاسمی علی. (1404). 'بازخوانی انتقادی زندگی و هویت صادقی کتابدار: تصحیح یک خطای تاریخی در مطالعات صفوی', پژوهشهای نوین ایرانشناسی, 1(2), pp. 77-90. doi: 10.22084/mris.2026.32022.1016
CHICAGO
علی ابوالقاسمی, "بازخوانی انتقادی زندگی و هویت صادقی کتابدار: تصحیح یک خطای تاریخی در مطالعات صفوی," پژوهشهای نوین ایرانشناسی, 1 2 (1404): 77-90, doi: 10.22084/mris.2026.32022.1016
VANCOUVER
ابوالقاسمی علی. بازخوانی انتقادی زندگی و هویت صادقی کتابدار: تصحیح یک خطای تاریخی در مطالعات صفوی. پژوهشهای نوین ایرانشناسی. 1404;1(2):77-90. doi: 10.22084/mris.2026.32022.1016