پژوهش حاضر به بررسی تأثیر عهدنامه گلستان (۱۸۱۳م) بر ساختار اقتصادی و اجتماعی روستاهای منطقه خانات قراباغ می‌پردازد. هدف اصلی تحقیق، تحلیل پیامدهای سیاسی و مرزی این عهدنامه بر نظام تولید کشاورزی، مالکیت زمین و مهاجرت روستاییان است. روش پژوهش توصیفی ـ تاریخی و مبتنی بر تحلیل منابع مکتوب، اسناد دیپلماتیک و داده‌های آرشیوی می‌باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد که جدایی قراباغ از ساختار اقتصادی ایران موجب بحران در نظام ارباب‌ورعیتی، تغییر مسیر مبادلات محلی و گسترش نابرابری اجتماعی شد. سیاست‌های استعماری روسیه تأثیر مستقیم بر تحول ساختار معیشتی روستاییان قراباغ داشت و با تحمیل نظام مالیاتی جدید، به تضعیف خودکفایی اقتصادی و افزایش وابستگی به بازارهای امپراتوری منجر گردید. از سوی دیگر، دگرگونی‌های اجتماعی ناشی از این تغییرات موجب فروپاشی شبکه‌های سنتی تعاون و اعتماد اجتماعی در میان دهقانان شد. مهاجرت گروه‌هایی از مردم به مناطق مجاور ایران نه تنها ترکیب جمعیتی منطقه را تغییر داد، بلکه نوعی از بی‌ثباتی فرهنگی و ازخودبیگانگی هویتی را نیز در میان نسل‌های بعدی ایجاد کرد. در مجموع، نتایج تحقیق بیانگر آن است که عهدنامه گلستان صرفاً یک توافق سیاسی بین دو دولت نبود، بلکه نقطه‌ی عطفی در دگرگونی اقتصادی مناطق روستایی قفقاز جنوبی به شمار می‌آید. این گسست ساختاری، پایه‌های توسعه پایدار منطقه‌ای را به چالش کشید و بذر ناآرامی‌های جمعیتی و اقتصادی را برای دهه‌های آتی کاشت.