چکیده:

در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی، ایران با دگرگونی‌های بنیادین در آموزش پزشکی، ساختار درمان و نظام بهداشت عمومی مواجه شد. این پژوهش با هدف بررسی نقش خاندان ادهم در نهادسازی پزشکی و ارتقای بهداشت عمومی، بر پایه اسناد تاریخی، منابع کتابخانه‌ای وگزارش‌های مطبوعاتی انجام شده است. روش تحقیق این پژوهش به شیوه توصیفی– تحلیلی است. فرضیه این تحقیق آن است که این خاندان نقش موثری در فعالیت‌های پزشکی و توسعه مدرن آن و تاسیس نهاده‌های درمانی داشته‌اند. در این پژوهش پرسش این است که چگونه جایگاه و کارکرد آنان در تحولات علمی، آموزشی، اداری، و نقش‌شان در نهادسازی، حرفه‌ای‌سازی و ایجاد زیرساخت‌های پایدار حوزه سلامت، به تثبیت و توسعه نظام پزشکی مدرن در ایران کمک کرده است؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که خاندان ادهم با مشارکت در تأسیس مدارس و مراکز آموزش پزشکی، مدیریت و توسعه بیمارستان‌ها، گسترش داروسازی نوین و همکاری در شکل‌گیری انستیتو پاستور، سهمی مهم در تحول علمی و سازمانی پزشکی ایران داشته‌اند. آنان با تدوین و اجرای نظام‌نامه‌های آموزشی، درمانی و استانداردسازی شیوه‌های تدریس و خدمات دارویی، زمینه تربیت نسل جدید پزشکان و داروسازان متخصص را فراهم کردند. در کنار این فعالیت‌ها، اقدامات اجتماعی و خیریه خاندان ادهم، از جمله مبارزه با بیماری‌های واگیردار، حمایت از آموزش کودکان و ایجاد خدمات شهری و رفاهی، نقش مؤثری در تقویت سلامت عمومی و ایجاد زیرساخت‌های بهداشتی مدرن ایفا کرد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که پیوند میان آموزش، پژوهش، مدیریت و خدمات اجتماعی در فعالیت‌های این خاندان، جایگاهی تعیین‌کننده در گذار ایران به پزشکی نوین و نهادینه ‌شدن بهداشت عمومی داشته است.

کلیدواژه‌ها: خاندان ادهم، تاریخ پزشکی ایران، نوسازی پزشکی، بهداشت عمومی، دوره قاجار و پهلوی.