پژوهش‌های نوین ایران‌شناسی

پژوهش‌های نوین ایران‌شناسی

مؤلفه های مشروعیت سیاسی در تاریخ نگاری رسمی ایران اسلامی: یک تحلیل گونه شناختی از سده سوم تا چهاردهم ه.ق

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی
10.22084/mris.2026.33015.1033
چکیده
مسئله مشروعیت سیاسی یکی از موضوعات مهم در تاریخ‌نگاری رسمی ایران دوره اسلامی بوده و هر یک از حکومت‌های این دوره ناگزیر بوده‌اند پاسخی برای این پرسش بیابند که حق حکمرانی خود را چگونه کسب نموده و چطور این مشروعیت را نزد جامعه بازنمایی می نمایند. بسیاری از پژوهش‌های موجود در این زمینه، مطالعات تک‌سلسله‌ای بوده‌اند و از ارائه تصویری تطبیقی و یکپارچه ناتوان مانده‌اند. این پژوهش با رویکردی تاریخی-تحلیلی و بر پایه بازخوانی منابع تاریخنگاری رسمی که به سفارش یا حمایت دربار و یا توسط مورخان منصوب حکومت نگاشته میشدند و معمولاً روایتی مورد تأیید قدرت حاکم را ارائه میدهند و همیچنین دارای ویژگیهای سبکی و محتوایی خاص هستند می‌کوشد مؤلفه‌های تکرارشونده مشروعیت سیاسی را در تاریخ‌نگاری سلسله‌های حاکم بر ایران از طاهریان تا قاجاریه شناسایی و طبقه‌بندی کند. روش پژوهش مبتنی بر بازخوانی اسنادی و مقایسه محتوایی منابع تاریخی موجود درباره هر سلسله است. برخلاف پژوهش‌های پیشین این مقاله هشت مؤلفه اصلی مشروعیت را در قالب یک چارچوب گونه‌شناختی واحد بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد این مؤلفه‌ها نه به‌صورت جایگزین بلکه عمدتاً به‌صورت انباشتی و هم‌زمان به کار گرفته شده‌اند و هرچه در طول زمان پیش می‌رویم شمار مؤلفه‌های هم‌زمان به‌کاررفته در هر حکومت افزایش می‌یابد. همچنین تمایزی بنیادین میان مؤلفه‌های مبتنی بر واقعیت تاریخی و مؤلفه‌های بازتفسیرشده یا ساختگی آشکار می‌شود که کارکرد گفتمانی متفاوتی داشته‌اند. این پژوهش با ارائه چارچوبی تطبیقی و یکپارچه، خلأ مطالعات تک‌سلسله‌ای پیشین را پوشش می‌دهد و زمینه‌ای برای پژوهش‌های آتی فراهم می‌آورد.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 مهر 1405